📊 Makale Özeti: PERT Analizi

Tek bir tarih verip yanılmak yerine, 3 farklı senaryo ile gerçeği yakalayın. İşte PERT’in gücü:

  • 3 Nokta Tahmini: Sadece “Ne zaman biter?” diye sormayın. “En iyi ihtimalle”, “En kötü ihtimalle” ve “Normalde” ne zaman biter diye sorun. Bu, sürprizleri ortadan kaldırır.
  • Kritik Yol Analizi: Hangi görevlerin hayati, hangilerinin beklenebilir olduğunu (Bolluk/Slack) gösterir. Yöneticinin dikkatini sadece “gerçekten önemli” görevlere odaklar.
  • İstatistiksel Güven: Müşteriye “Haftaya biter” demek yerine, “%90 ihtimalle haftaya biter” diyebilmenizi sağlar. Beklenti yönetimini profesyonelleştirir.
📚 Yöntem Kökeni: 1958 yılında ABD Donanması’nın “Polaris Füze Projesi” için Booz Allen Hamilton ile birlikte geliştirdiği standart modeldir.

Giriş

Proje yöneticilerinin en sık duyduğu ve cevaplamaktan en çok korktuğu soru şudur: “Proje tam olarak ne zaman bitecek?” Geleneksel yöntemlerde (örneğin basit Gantt şemalarında), süreler genellikle “deterministik” (tek ve kesin) olarak verilir. Bir görev için “5 gün sürer” deriz. Ancak hayat, Excel tablolarındaki kadar düz bir çizgide ilerlemez. Hastalıklar olur, tedarik gecikir, teknik aksaklıklar yaşanır. Tek bir tahmin (Single Point Estimate) yapmak, genellikle aşırı iyimserliğe ve sonunda hüsrana yol açar.

İşte PERT (Program Evaluation and Review Technique) tam bu noktada devreye girer. 1950’lerde ABD Donanması’nın karmaşık Polaris Füze Projesi’ni yönetmek için geliştirdiği bu teknik, proje yönetiminde devrim yaratmıştır. Bu yöntem, geleceğin belirsiz olduğunu kabul eder ve bu belirsizliği yönetmek için “Olasılık Teorisi“ni kullanır.

PERT, yöneticinin masasına tek bir “tahmin” koymak yerine, üç farklı senaryoyu (İyimser, Kötümser ve En Muhtemel) harmanlayan istatistiksel bir “Ağırlıklı Ortalama” koyar. Bu sayede proje yöneticisi, “Bu proje %100 ihtimalle Cuma biter” gibi tehlikeli bir söz vermek yerine; “Bu projenin Cuma günü bitme olasılığı %85’tir” diyerek risk analizi yapabilir. Bu makalede, PERT’in sadece bir formül değil, belirsizliğe karşı bir kalkan olduğunu göreceksiniz.

Kısa olarak PERT nedir ve kim geliştirmiştir?

PERT (Program Evaluation and Review Technique) Performans Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği anlamına gelir ve ABD Deniz Kuvvetleri tarafından geliştirilen bir tahmin yöntemidir. Bir tahmin her zaman belirli bir aralıkta belirli bir olasılıkla olan bir yaklaşımdır.

Bu yöntem ile nasıl çalışılmalı

Her aktivite için üç senaryo geliştirilmiştir:

  • iyimser (İ) – her şey sorunsuz uygulanacağına inanmak
  • gerçekçi (G) – uygulamayı gerçekci olarak değerlendirmek,
  • Kötümser (K) – Tipik sorunları baz alarak kötümser düşünmek.

Her üç değerde planlanan yaptırımın hesaplanmasına dahil edilir, ancak zaman faktörüne (G) en yüksek değer biçilir.  Bundan dolayı G (gerçekci) bölümü dört ile çarpılması gerekir. Bu faktör Cone of Uncertainty  metoduna dayanmaktadır.

Formül: (1 x İ + 4 x G + 1 x K): 6

Örnek: Bir etkinlik muhtemelen 10 saat sürecektir (G). En iyi ihtimalle göre 6 saat (İ)  ve en kötü durumda 26 saat (K) tutacaktır.

(6 + 40 + 26) :6 = 12

Bu yönteme göre 12 saattir hesaplanmaktadır! Bu değeri planlamada ve görüşmelerde kullanılacak olan değerdir.

Tahmin etmek, sorumlu ve zorlu bir görevdir. Tahmin eden şahıs yanlış değerlendirirse, bunun yıkıcı sonuçları olabilir. Bu nedenle, yürütülen tahmininin mümkün olduğunca gerçekçi olması şarttır. Bunun için, ulaşılacak hedefin açıkça tanımlanması gerekmektedir. Şartlar ne kadar net ve kesin olursa, tahminler okadar realiteyi yansıtır. Gerçek değer, tahmini değerden% 10’dan fazla sapmazsa, bir tahmin çok iyi olarak değerlendirilebilinir. Tahminlerin % 75’inde sapmalar% 25’in altında ise tahmin metodu iyi olarak niteliendirilebilinir.

Değerlendiren şahıs deneyimli olsa bile, yeterli bilgi mevcut olması ve bu bilgileri tazelemesi gerekir. Bu nedenle proje planının düzenli olarak güncellenmesi gerekmektedir.

PERT: Örnekler ve Kullanım Alanları

Bu yöntem, her proje için uygun değildir (örneğin, her gün yapılan rutin işlerde gereksiz zaman kaybı olabilir). Ancak aşağıdaki gibi “Bilinmeyeni Bol” senaryolarda altın değerindedir:

A. Ar-Ge ve İnovasyon Projeleri (Start-up’lar)

Daha önce hiç yapılmamış bir ürün geliştiriyorsanız (Örn: Yeni bir aşı veya yapay zeka modeli), o işin ne kadar süreceğini kesin olarak bilemezsiniz.

  • Örnek: Bir yazılım ekibi yeni bir algoritma yazıyor.
    • İyimser (O): 10 gün (Her şey yolunda giderse).
    • En Muhtemel (M): 15 gün.
    • Kötümser (P): 40 gün (Ciddi bir hata çıkarsa).
    • PERT, bu 40 günlük riski de hesaba katarak ortalamayı yukarı çeker ve daha gerçekçi bir bitiş tarihi verir.

B. Büyük Ölçekli İnşaat ve Şantiye Yönetimi

Hava durumu, tedarik zinciri krizleri ve yasal izinler gibi dış faktörlerin süreyi etkilediği projelerdir.

  • Örnek: Bir köprü inşaatında “Temel atma” süreci. Zemin etüdünde beklenmedik bir kaya çıkma ihtimali (Kötümser senaryo) PERT formülüne dahil edilerek, projenin toplam süresi “risk payı” (buffer) eklenmiş şekilde hesaplanır.

C. Etkinlik ve Organizasyon Yönetimi

Bitiş tarihinin asla ertelenemeyeceği (Örn: Olimpiyatlar veya Ürün Lansmanı) projelerdir.

  • Örnek: Lansman tarihine yetişmek için hangi görevlerin “Kritik Yol” (Critical Path) üzerinde olduğunu belirlemek gerekir. Bu yöntem, hangi görevdeki gecikmenin tüm organizasyonu batıracağını, hangisinin ise tolere edilebileceğini (Bolluk/Slack) gösterir.

D. Savunma ve Havacılık Sanayii

Hatanın toleransının sıfır olduğu ve binlerce alt yüklenicinin çalıştığı projeler.

  • Örnek: Bir savaş uçağı prototipi üretimi. Binlerce parça birleşmelidir. PERT şeması, darboğazların nerede oluşacağını aylar öncesinden gösterir.

Sıkca Sorulan Sorular

  1. PERT ile CPM (Kritik Yol Yöntemi) arasındaki fark nedir?

    En çok karıştırılan ikilidir.
    – CPM (Critical Path Method): Sürelerin “kesin” (deterministik) olduğu projelerde kullanılır (Örn: Bir binanın 5. katını çıkmak, 4. katını çıkmakla aynı süreyi alır).
    – PERT: Sürelerin “belirsiz” (probabilistik) olduğu projelerde kullanılır (Örn: İlk kez yapılan bir deney). Günümüzde çoğu yazılım bu ikisini birleştirmiştir.

  2. Bu yöntem, kullanmanın dezavantajı var mıdır?

    Evet. Üç farklı zaman tahmini yapmak (O, M, P) zaman alıcıdır ve deneyim gerektirir. Ayrıca, “Kötümser” tahminler abartılırsa, çalışanlar Parkinson Yasası gereği işi yayabilirler (“Sandbagging”).

  3. Bu yöntem ile Gantt Şeması arasındaki temel fark nedir?

    Bu ikisi genellikle karıştırılır ama odak noktaları farklıdır.
    – Gantt Şeması: “Takvim” odaklıdır. Hangi işin hangi tarihte başlayıp biteceğini yatay çubuklarla gösterir. İlerlemeyi takip etmek için harikadır.
    – PERT Şeması: “İlişki ve Mantık” odaklıdır. Tarihlerden ziyade, hangi işin hangisine bağlı olduğunu (A bitmeden B başlayamaz) kutucuklar ve oklarla gösterir. Karmaşık projelerin planlama aşamasında “büyük resmi” görmek için PERT, takip aşamasında Gantt daha etkilidir.

  4. Çevik (Agile) yönetim dünyasında PERT hala geçerli mi?

    Klasik PERT şemaları Agile dünyasında hantal kalabilir ancak PERT zihniyeti hala çok canlıdır. Örneğin, Scrum takımlarının kullandığı “Planning Poker” tekniği aslında PERT’in modern bir yorumudur. Ekip üyeleri bir işin büyüklüğünü tartışırken sadece “en iyi ihtimali” değil, belirsizlikleri de konuşurlar. Bu yöntemin “tek bir sayıya güvenme, belirsizliği hesaba kat” felsefesi, modern yazılım yönetiminin de temelidir.

  5. PERT kullanmanın ekibe psikolojik etkisi nedir?

    PERT, çalışan üzerindeki “Bitiş Tarihi Stresi”ni azaltan en insancıl yöntemdir. Yöneticinin çalışana sadece “Ne zaman biter?” diye sorması baskı yaratır. Ancak PERT yönteminde yönetici, “En kötü ihtimalle ne zaman biter?” (Kötümser Tahmin) diye de sorar. Bu soru çalışana şu mesajı verir: “Aksilikler çıkabileceğini biliyorum ve bunu kabul ediyorum.” Bu yaklaşım, ekibe psikolojik güvenlik sağlar ve daha dürüst tahminler yapılmasının önünü açar.

🚀 Teoriyi pratiğe dökmek ister misiniz?

Teori iyidir, ancak etki eylemle oluşur. Şirketlere ve yöneticilere, bu yöntemleri akademik yük olmadan, pratik bir şekilde uygulamaları konusunda destek oluyorum.